Luật Đô thị đặc biệt: 'Chìa khóa' tháo gỡ điểm nghẽn cho siêu đô thị TP.HCM

Luật Đô thị đặc biệt TP.HCM được kỳ vọng sẽ tạo ra một khung pháp lý ổn định, tương thích với quy mô siêu đô thị, giúp xóa bỏ các điểm nghẽn thể chế để bứt phá mạnh mẽ.

Với vị thế là đầu tàu kinh tế, trung tâm tài chính và khoa học công nghệ của cả nước, TP.HCM không chỉ đơn thuần là một thành phố lớn mà là một “siêu đô thị” với những đặc thù vận hành phức tạp. Tuy nhiên, thực tế cho thấy, bộ máy quản trị hiện nay đang phải vận hành trong một chiếc “áo thể chế” quá chật hẹp, kìm hãm tiềm năng tăng trưởng vốn có.

Khi thể chế hiện hành trở thành “điểm nghẽn” phát triển

TP.HCM hiện đứng trong top 20 đô thị lớn nhất thế giới với dân số khoảng 14 triệu người và diện tích 6.773 km2. Dù được xếp loại đô thị đặc biệt, nhưng trong nhiều năm, Thành phố vẫn phải áp dụng các quy định chung cho mọi địa phương. Điều này tạo ra một sự mâu thuẫn lớn: một cơ thể siêu khổng lồ nhưng lại được điều hành bởi những quy tắc dành cho các đơn vị hành chính thông thường.

Để khắc phục, Quốc hội đã ban hành nhiều cơ chế đặc thù như Nghị quyết 54/2017/QH14, Nghị quyết 98/2023/QH15 và mới nhất là Nghị quyết 260/2025/QH15. Dù đã tạo ra những chuyển biến tích cực, nhưng các nghị quyết này vẫn mang tính chất thí điểm, ngắn hạn và giải quyết theo từng vụ việc cụ thể. Sự thiếu ổn định về pháp lý khiến các nhà đầu tư và cơ quan quản lý đôi khi còn ngần ngại trong việc triển khai những dự án quy mô lớn, dài hạn.

Luật Đô thị đặc biệt: Từ thí điểm đến bền vững

Việc chuyển đổi từ các Nghị quyết đặc thù sang một đạo luật chính thức là yêu cầu cấp thiết. Khi quy mô kinh tế của TP.HCM (sau sáp nhập với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu) chiếm tới ¹⁄₄ GDP và ¹⁄₃ tổng thu ngân sách cả nước, vai trò “đầu tàu” đòi hỏi một cơ chế quản trị chuyên nghiệp và linh hoạt hơn.

Thành phố hiện sở hữu những động lực tăng trưởng khổng lồ: từ kinh tế biển với cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ, Cái Mép; các khu thương mại tự do đến các cụm công nghiệp công nghệ cao tại Thủ Đức. Để hiện thực hóa những tiềm năng này, TP.HCM không thể tiếp tục quy trình “xin - cho” kéo dài mà cần một thể chế cho phép “quyết nhanh, làm nhanh”.

|

Một thể chế tương thích sẽ giúp TP.HCM phát huy tối đa tiềm năng và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế.

Tư duy “phân cấp trọn gói” và bài học từ Luật Thủ đô

Một trong những gợi ý quan trọng cho Luật Đô thị đặc biệt chính là Luật Thủ đô sửa đổi năm 2024. Dù Hà Nội là trung tâm chính trị, còn TP.HCM là trung tâm kinh tế, nhưng cả hai đều chia sẻ những thách thức chung của một đô thị đặc biệt. TP.HCM có thể tham khảo các quy định về quản lý nhà nước, hộ tịch, nhân sự và đầu tư từ Luật Thủ đô để áp dụng tương đồng.

Điểm cốt lõi mà Luật Đô thị đặc biệt cần hướng tới là “phân cấp trọn gói” theo phương châm “địa phương quyết, địa phương làm”. Cụ thể:

• Tự chủ bộ máy: Chủ động định biên nhân sự cho các sở, ngành, phường, xã phù hợp với đặc điểm kinh tế - xã hội thực tế.
• Quyền quyết định chiến lược: Trao quyền cho HĐND và UBND Thành phố trong việc triển khai quy hoạch tổng thể, quản lý đầu tư và tài chính ngân sách mà không phải chờ đợi phê duyệt từ nhiều bộ, ngành.
• Ưu tiên lĩnh vực đột phá: Phân cấp mạnh mẽ trong quản lý đường sắt đô thị, trung tâm tài chính quốc tế, khu thương mại tự do và các mô hình thử nghiệm (sandbox) về công nghệ, chuyển đổi số.

Tầm nhìn liên kết vùng và cơ chế giám sát quyền lực

Luật Đô thị đặc biệt không chỉ phục vụ riêng TP.HCM mà còn phải đóng vai trò hạt nhân cho vùng Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long. Việc thiết kế cơ chế liên kết vùng trong luật sẽ giúp Thành phố chủ động phối hợp đầu tư hạ tầng giao thông, đảm bảo sự đồng bộ và không phá vỡ quy hoạch chung của quốc gia.

Tuy nhiên, quyền lực càng lớn thì trách nhiệm càng cao. Đi kèm với sự phân cấp mạnh mẽ là yêu cầu khắt khe về cơ chế giám sát và hậu kiểm. Sự giám sát từ Quốc hội, HĐND và hệ thống chính trị sẽ là “phanh hãm” cần thiết để đảm bảo mọi quyết định hành chính đều vì lợi ích chung của nhân dân và sự phát triển bền vững của quốc gia.

Lời kết: Việc chuyển thể chế từ “điểm nghẽn” thành “lợi thế cạnh tranh” như định hướng của Tổng Bí thư Tô Lâm sẽ là bước ngoặt lớn. Khi Luật Đô thị đặc biệt được thông qua, chi phí tuân thủ pháp luật giảm xuống, thời gian phê duyệt dự án được rút ngắn, TP.HCM sẽ thực sự đủ sức sánh vai với các siêu đô thị hàng đầu thế giới.

Nhận tin mới nhất

Đăng ký để không bỏ lỡ tin nổi bật mỗi ngày.

Đăng ký

Theo bạn, đâu là rào cản lớn nhất mà TP.HCM cần tháo gỡ ngay lúc này để thu hút đầu tư quốc tế? Hãy chia sẻ góc nhìn của bạn ở phần bình luận dưới đây.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Tại sao TP.HCM cần Luật Đô thị đặc biệt khi đã có Nghị quyết 98?Các Nghị quyết như 98 hay 260 mang tính chất thí điểm, ngắn hạn và giải quyết vụ việc cụ thể. Luật Đô thị đặc biệt sẽ tạo ra khung pháp lý ổn định, lâu dài và bền vững hơn cho quy mô siêu đô thị.

“Phân cấp trọn gói” trong quản trị đô thị là gì?Là cơ chế trao quyền tối đa cho địa phương theo hướng “địa phương quyết, địa phương làm”, cho phép TP.HCM chủ động về bộ máy, nhân sự, quy hoạch và tài chính mà không phải xin ý kiến nhiều bộ, ngành.

Luật Đô thị đặc biệt sẽ tác động thế nào đến doanh nghiệp và nhà đầu tư?Luật sẽ giúp rút ngắn thời gian ra quyết định đầu tư, giảm chi phí tuân thủ pháp luật và tạo môi trường kinh doanh minh bạch, chủ động, tăng tính cạnh tranh so với các đô thị quốc tế.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao TP.HCM cần Luật Đô thị đặc biệt khi đã có Nghị quyết 98?

Các Nghị quyết như 98 hay 260 mang tính chất thí điểm, ngắn hạn và giải quyết vụ việc cụ thể. Luật Đô thị đặc biệt sẽ tạo ra khung pháp lý ổn định, lâu dài và bền vững hơn cho quy mô siêu đô thị.

“Phân cấp trọn gói” trong quản trị đô thị là gì?

Là cơ chế trao quyền tối đa cho địa phương theo hướng “địa phương quyết, địa phương làm”, cho phép TP.HCM chủ động về bộ máy, nhân sự, quy hoạch và tài chính mà không phải xin ý kiến nhiều bộ, ngành.

Luật Đô thị đặc biệt sẽ tác động thế nào đến doanh nghiệp và nhà đầu tư?

Luật sẽ giúp rút ngắn thời gian ra quyết định đầu tư, giảm chi phí tuân thủ pháp luật và tạo môi trường kinh doanh minh bạch, chủ động, tăng tính cạnh tranh so với các đô thị quốc tế.