Giải ngân vốn đầu tư công 2026: Tháo gỡ "điểm nghẽn" để tăng trưởng

Việc đẩy nhanh tiến độ giải ngân vốn đầu tư công năm 2026 đang trở thành nhiệm vụ trọng tâm nhằm khơi thông nguồn lực, tạo động lực tăng trưởng kinh tế bền vững cho Việt Nam.

Đầu tư công vốn được coi là “vốn mồi” quan trọng để dẫn dắt đầu tư tư nhân và phát triển hạ tầng quốc gia. Tuy nhiên, thực tế triển khai trong những tháng đầu năm 2026 cho thấy một bức tranh tương phản giữa kế hoạch tham vọng và tốc độ thực thi thực tế.

Toàn cảnh bức tranh phân bổ vốn đầu tư công năm 2026

Theo dữ liệu từ Bộ Tài chính, tổng quy mô kế hoạch đầu tư công vốn ngân sách nhà nước năm 2026 là một con số khổng lồ: 1.013.443,4 tỷ đồng. Trong đó, cơ cấu phân bổ bao gồm 363.216,8 tỷ đồng vốn ngân sách trung ương và 650.226,6 tỷ đồng vốn ngân sách địa phương.

Nếu tính cả vốn cân đối địa phương giao tăng (13.325,9 tỷ đồng) và nguồn vốn từ các năm trước chuyển sang (80.031,2 tỷ đồng), tổng kế hoạch giao năm 2026 lên đến 1.106.800,55 tỷ đồng. Điều này cho thấy áp lực giải ngân là cực kỳ lớn để không gây lãng phí nguồn lực quốc gia.

Về tình hình phân bổ chi tiết, tính đến cuối tháng ⁴⁄₂₀₂₆, các bộ, ngành và địa phương đã giao kế hoạch chi tiết cho 980.550,8 tỷ đồng. Tuy nhiên, vẫn còn khoảng 46.218,5 tỷ đồng chưa được phân bổ chi tiết tại 14 bộ, cơ quan trung ương và 17 địa phương, chiếm khoảng 4,56% kế hoạch.

Sự phân hóa rõ rệt trong hiệu quả thực thi

Một điểm đáng lưu ý là sự chênh lệch sâu sắc về năng lực giải ngân giữa các đơn vị. Trong khi một số đơn vị thể hiện sự quyết liệt, nhiều nơi lại rơi vào tình trạng “đứng yên”.

• Nhóm dẫn đầu: Có 08 bộ, cơ quan và 16 địa phương đạt tỷ lệ giải ngân trên mức bình quân. Điển hình là các thành phố lớn như Hà Nội, Hải Phòng, cùng các tỉnh Quảng Ninh, Khánh Hòa, Phú Thọ… và các đơn vị như Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, Ngân hàng Chính sách xã hội.
• Nhóm chậm trễ: Ngược lại, có tới 27 bộ, cơ quan và 18 địa phương có tỷ lệ giải ngân dưới mức bình quân. Đáng báo động là một số đơn vị như Kiểm toán Nhà nước, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Đài Truyền hình Việt Nam… có tỷ lệ giải ngân dưới 1% hoặc thậm chí chưa giải ngân đồng nào.

Phân tích “điểm nghẽn”: Tại sao dòng vốn bị tắc nghẽn?

Dưới góc độ chuyên gia tài chính công, việc chậm giải ngân không đơn thuần là vấn đề hành chính mà là hệ quả của nhiều rào cản mang tính hệ thống:

1. Khó khăn trong giải phóng mặt bằng: Đây là “nút thắt” kinh điển. Việc xác định nguồn gốc đất phức tạp, bất cập trong đơn giá bồi thường khiến nhiều dự án dù có vốn nhưng không thể khởi công.
2. Biến động chi phí nguyên vật liệu: Tình trạng thiếu hụt nguồn cung vật liệu xây dựng cùng sự tăng giá phi mã so với dự toán ban đầu khiến nhà thầu e ngại, buộc phải điều chỉnh hợp đồng, làm kéo dài thời gian chờ đợi.
3. Công tác lập kế hoạch thiếu thực tế: Một số đơn vị lập kế hoạch theo kiểu “đăng ký cho đủ” mà không sát với năng lực triển khai thực tế, dẫn đến việc phải điều chỉnh dự án hoặc hoàn trả vốn.
4. Hạn chế về năng lực quản trị: Sự thiếu hụt nhân sự chuyên trách tại cấp cơ sở và năng lực yếu kém của một số ban quản lý dự án, nhà thầu đã tạo ra những điểm nghẽn trong vận hành.

Chiến lược đột phá để khơi thông dòng vốn đầu tư công

Để xoay chuyển tình thế, Bộ Tài chính đề xuất một hệ thống giải pháp quyết liệt, chuyển từ “nhắc nhở” sang “điều hành bằng kết quả”:

1. Gắn trách nhiệm trực tiếp với người đứng đầu

Không thể tiếp tục chấp nhận sự chậm trễ do thiếu quyết tâm. Vai trò của người đứng đầu phải được phát huy tối đa trong việc trực tiếp tháo gỡ khó khăn. Những trường hợp thiếu trách nhiệm, gây cản trở tiến độ cần bị xử lý kỷ luật nghiêm khắc để làm gương.

2. Quyết liệt tháo gỡ rào cản vật liệu và mặt bằng

Cần có cơ chế kiểm soát giá vật liệu xây dựng chặt chẽ, đảm bảo nguồn cung ổn định. Đồng thời, triển khai các tổ công tác đặc biệt để giải quyết dứt điểm các vướng mắc về bồi thường, hỗ trợ tái định cư.

3. Số hóa quản trị và áp dụng KPI

Thay vì báo cáo định kỳ bằng văn bản, việc cập nhật dữ liệu giải ngân thời gian thực trên hệ thống thông tin là yêu cầu bắt buộc. Việc áp dụng các chỉ số KPI cụ thể sẽ giúp cơ quan quản lý theo dõi sát sao, đánh giá minh bạch và điều hành linh hoạt hơn.

4. Củng cố nguồn lực con người

Đầu tư vào đào tạo và bổ sung nhân sự chuyên trách tại cấp cơ sở để đảm bảo quy trình từ lập hồ sơ đến nghiệm thu thanh toán được vận hành trơn tru, không bị ngắt quãng.

Lời kết: Giải ngân vốn đầu tư công không chỉ là con số trên báo cáo, mà là cơ hội để hiện đại hóa hạ tầng và thúc đẩy kinh tế. Nếu không quyết liệt tháo gỡ các “điểm nghẽn” ngay từ bây giờ, chúng ta sẽ bỏ lỡ thời điểm vàng để tăng trưởng. Theo bạn, giải pháp nào là then chốt nhất để xóa bỏ tình trạng “có vốn nhưng không thể tiêu” hiện nay? Hãy chia sẻ góc nhìn của bạn dưới phần bình luận!